Λειψοί

Παράδοση

Ήθη κι έθιμα

Αρραβώνας και γάμος

Αν και οι Λειψιώτες δεν αγαπούν τα συνοικέσια και το ζευγάρωμα γίνεται με πρωτοβουλία των νέων, η αίτηση (γύρεμα) του γαμπρού γίνεται με κάθε επισημότητα.

Η οικογένεια της νύφης φτιάχνει μία όμορφη ανθοδέσμη, ανάβει ένα φανάρι λαδιού και ετοιμάζει μία πιατέλα από παραδοσιακά μελωμένα ξηροτήγανα. Το Σαββατόβραδο οι γονείς της νύφης και λίγοι στενοί συγγενείς, κρατώντας τα γλυκίσματα, την ανθοδέσμη και το πατροπαράδοτο αναμμένο φανάρι- για να φέγγει- ξεκινούν για το σπίτι του γαμπρού. Αν και η όλη η διαδικασία γίνεται υπό πλήρη μυστικότητα, το νέο διαδίδεται ταχύτατα μια και το αναμμένο φανάρι γίνεται εύκολα αντιληπτό στα σοκάκια του νησιού.

Όταν πια φτάσουν στο σπίτι του γαμπρού, πριν ακόμα σερβιριστούν ο πατέρας της νύφης λέει: «Ο  σκοπός που ήρθαμε απόψε στο σπίτι σας, είναι να γυρέψουμε τον γιο σας, να τον κάνουμε παιδί μας, να του δώσουμε την κόρη μας».

Αμέσως μετά, γονείς και συγγενείς ανταλλάσσουν φιλιά ενώ ο γαμπρός συνοδευμένος από κάποιο στενό συγγενή της νύφης πηγαίνει στο σπίτι της όπου εκείνη τον περιμένει για να την πάρει και να την οδηγήσει στο σπίτι του.

Παραμονή του γάμου

Το απόγευμα της παραμονής του γάμου, στο σπίτι της νύφης στρώνεται το νυφικό κρεβάτι, με προσκεκλημένους συγγενείς και των δύο πλευρών. Συγκεκριμένα, προηγείται αγιασμός κι αμέσως μετά οι κοπέλες αρχίζουν να στρώνουν το κρεβάτι τραγουδώντας δίστιχα- τα παστικά.

Μετά το στρώσιμο του κρεβατιού, ρίχνουν επάνω ένα αγοράκι για να πάει γούρι και το πρώτο παιδί του ζευγαριού να είναι αρσενικό. Ακολουθούν τα κεράσματα του κόσμου με παραδοσιακά γλυκά, λικέρ και μελεκούνια, το ρίξιμο χρημάτων και χρυσών λιρών στο κρεβάτι και οι μετάνοιες των μελλονύμφων στους συγγενείς. Το ίδιο βράδυ ο γαμπρός στέλνει στο σπίτι της νύφης το μπαούλο με τα ρούχα του.

Την παραμονή του γάμου, ο πατέρας της νύφης σφάζει τα γιδοπρόβατα για το τραπέζι που θα στηθεί για τους καλεσμένους την επομένη. Το βράδυ της παραμονής στο σπίτι της νύφης οι συμπέθεροι τρώνε τα ποδοκέφαλα, φαγοπότι που θα συνεχιστεί και την επόμενη ημέρα.

Ανήμερα του γάμου

Από το πρωί φίλοι και συγγενείς εκτελούν τις δουλειές που ο καθένας τους έχει αναλάβει. Κατά το απόγευμα, τρεις ώρες πριν τελεστεί το Μυστήριο οι καμπάνες της Εκκλησίας αρχίζουν να ηχούν χαρμόσυνα, ειδοποιώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τους προσκεκλημένους. Οι συγγενείς και φίλοι του γαμπρού πηγαίνουν στο σπίτι του, το ίδιο και οι συγγενείς και οι φίλοι της νύφης. Είναι η ώρα πια να ετοιμαστεί η νύφη.  Κάποιες από τις φίλες της την ντύνουν και τη χτενίζουν ενώ άλλες τραγουδούν στροφές από τα «παστικά».

Μόλις η νύφη ετοιμαστεί, στρώνουν το δρόμο από το σπίτι της μέχρι το σπίτι του γαμπρού αλλά και την πόρτα της Εκκλησίας με μερσινιές που τις έχουν κόψει από το Μερσίνι.

Οι γονείς της νύφης, συγγενείς και φίλοι, κρατώντας τα «τσατόνια» δηλ. δώρα, ρούχα και χρυσαφικά, μία μεγάλη ανθοδέσμη, σουπιέρες με γλυκά και με τη συνοδεία οργανοπαικτών που παίζουν έναν ιδιαίτερο σκοπό πηγαίνουν στο σπίτι του γαμπρού για να τον παραλάβουν και να τον οδηγήσουν στο σπίτι της νύφης. Από εκεί θα ξεκινήσει όλη πομπή με τα όργανα και  με επικεφαλής το νέο ζευγάρι για την Εκκλησία. Οι οργανοπαίκτες σταματούν στην αυλόπορτα της Εκκλησίας.

Μετά την ολοκλήρωση του Μυστηρίου γίνεται το τρατάρισμα της μπομπονιέρας, του κουραμπιέ και στη συνέχεια στήνεται ο χορός- αν ο καιρός το επιτρέπει στην πλατεία.

Σύμφωνα με το έθιμο του τόπου αυτός που πληρώνει τα όργανα είναι αυτός που «διατάζει» το χορό και αυτός που σηκώνει τις κοπέλες να χορέψουν.

Το γλέντι του γάμου συνήθως σταματά την αυγή της επόμενης μέρας. Είναι οι ώρα που όλοι μαζί όρθιοι θα τραγουδήσουν «παστικά» που τα αποκαλούν παινέματα.

Το έθιμο του Κλήδονα

Κάθε χρόνο, στις 23 Ιουνίου, νωρίς το πρωί, παραμονή της εορτής των γενεθλίων του Ιωάννου του Προδρόμου οι Λειψιώτες- κορίτσια και αγόρια- με το κεφάλι σκεπασμένο με ένα κόκκινο μαντήλι ξεκινούν για το κοντινότερο πηγάδι έχοντας στα χέρια τους ένα μικρό καθρέπτη και μία κανάτα.

Μόλις φτάσουν στο πηγάδι, με το καθρέπτη στο χέρι προσπαθούν να φέρουν με αντανάκλαση στην επιφάνεια του νερού την εικόνα ενός αντικειμένου από το περιβάλλον. Με βάση την εικόνα που θα σχηματισθεί προσπαθούν να ερμηνεύσουν το όνειρο που είδαν στον ύπνο τους το προηγούμενο βράδυ και το οποίο σύμφωνα με το έθιμο έχει σχέση με τον άνθρωπο που θα παντρευτούν. Στη συνέχεια παίρνουν από το πηγάδι το «αμίλητο» νερό, το οποίο φυλάσσουν μέσα στο δοχείο.

Το βράδυ της ίδιας μέρας στις γειτονιές του χωριού, παρέες κοριτσιών και αγοριών ανάβουν μεγάλες φωτιές όπου καίνε τα στεφάνια που είχαν φτιάξει την Πρωτομαγιά. Σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία αν κάποιος αντιμετωπίζει πρόβλημα δυσοσμίας με τον ιδρώτα των ποδιών του και τα τρίψει με τη στάχτη των στεφανιών, τα πόδια του δεν πρόκειται να ξαναμυρίσουν!

Μετά το κάψιμο των στεφανιών αρχίζει η τελετή του Κλήδονα. Κάθε μέλος της παρέας- όλοι ανύπαντροι-  τοποθετεί μέσα στην κανάτα με το «αμίλητο» νερό ένα προσωπικό αντικείμενο π.χ ένα δαχτυλίδι ή ένα βραχιόλι. Στη συνέχεια σκεπάζουν την κανάτα με ένα κόκκινο μαντήλι και την τοποθετούν στην ύπαιθρο όπου και θα μείνει όλο το βράδυ «για να την βλέπουν τ’ αστέρια» .

Το άλλο μεσημέρι- ημέρα γιορτής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, η παρέα συγκεντρώνεται και πάλι. Ο καθένας βάζει στο στόμα του μία γουλιά από το «αμίλητο» νερό και αρχίζει τη βόλτα του στο χωριό, χωρίς να μπορεί να μιλήσει μια και το στόμα του είναι γεμάτο νερό. Κατά τη διάρκεια αυτής της βόλτας όποιο όνομα ακούσει πρώτο αυτό είναι το όνομα του γαμπρού ή της νύφης αντίστοιχα που θα παντρευτεί. Το βράδυ της ίδιας μέρας οι παρέες συγκεντρώνονται για μία ακόμη φορά. Τότε ένα μικρό παιδί- σκεπασμένο με ένα κόκκινο μαντήλι- βγάζει στην τύχη από την κανάτα ένα αντικείμενο στο οποίο αντιστοιχεί το τραγούδι που η παρέα είχε τραγουδήσει πρωτύτερα.