Λειψοί

Ιστορία

authentic life lipsi

Οι Λειψοί ταξίδεψαν μέσα στους αιώνες.

Η αρχαία ονομασία τους ήταν Λεψία, όπως γνωρίζουμε από επιγραφές που βρέθηκαν στο νησί. Ως Λεψία επίσης αναφέρεται και από τον Πλίνιο.

Η Λεψία ή Λειψία κατοικήθηκε από την τελική Νεολιθική εποχή / Πρώιμη εποχή του Χαλκού (4η-3η χιλιετία Π.Χ) όπως δείχνει κεραμική στις θέσεις Κάστρο, Άγιος Νικόλαος και Λιεντού. Κάτοικοι της αυτήν την περίοδο ήταν Κάρες που ήρθαν από τα απέναντι Μικρασιατικά παράλια. Ακολούθησαν οι Δωριείς (γύρω στο 1200π.χ και στη συνέχεια οι Ίωνες από τη Μίλητο της Μ. Ασίας.

Η γεωγραφική θέση του νησιού καθόρισε την ιστορική του διαδρομή, συνδέοντας το με τη Μίλητο. Η πολιτική σχέση των Λειψών με τη Μίλητο κατά την Ελληνιστική εποχή, φαίνεται σε ψηφίσματα του νησιού, στα οποία αναφέρονται «Μιλέσιοι κατοικούντες εν Λεψία».

Το σημαντικότερο μνημείο των Λειψών είναι το Κάστρο, στο λόφο που υψώνεται κοντά στη χώρα των Λειψών, νοτιοανατολικά του Ταρσανά. Εδώ υπήρχε η αρχαία Ακρόπολη από την οποία διασώζονται λείψανα αρχαίου κτιστού περίβολου με προμαχώνα, πύλη και οδοντώσεις.

Στη νότια πλαγιά του λόφου, έξω από τον οχυρωματικό περίβολο, ίχνη ανδήρων και άφθονη κεραμική υποδηλώνουν ότι εκεί είχε αναπτυχθεί ο αρχαίος οικισμός. Το επισημότερο ιερό στους Λειψούς και ο τόπος ανάθεσης των ψηφισμάτων ήταν το ιερό του Απόλλωνος Λεψιέως, η θέση του οποίου εντοπίζεται στην περιοχή όπου βρίσκεται το ναϊδριο του Αγίου Νικολάου.

Ολόκληρη η περιοχή από τον Άγιο Νικόλαο ως την Παναγιά στο Κουσέλιο, είναι γεμάτη θραύσματα αγγείων προϊστορικής έως και παλαιοχριστιανικής περιόδου, αρχιτεκτονικά μέλη και κτίσματα τους ανάμεσα στα οποία και ένα τετράκογχο της ύστερης αρχαιότητας. Γωνιακό ακρωτήριο από επίστεψη βωμού «μιλησιακού» τύπου με διακόσμηση οφθαλμωτών ελίκων και ανθεμίων, από λευκό μάρμαρο καλής εργασίας, βρέθηκε στον Άγιο Νικόλαο και χρονολογείται στα μέσα του 5ου αι π.χ. Ένα παρόμοιο μαρμάρινο ακρωτήριο, φυλάσσεται στην παλαιά τράπεζα της Ιεράς Μονής Πάτμου.

Στην αρχαία Λεψία, εκτός από την επίσημη λατρεία του Απόλλωνος Λειψιέως, υπήρχε και λατρεία του Διονύσου αλλά και του Απόλλωνος Διδυμαίου όπως και της Αφροδίτης. Ο μύθος που συνδέει τη Θεά με τον Ωρίωνα παραμένει ακόμα ζωντανός. Σε βωμίσκους με αφιερωματικές επιγραφές από την αρχαία Ακρόπολη, αναφέρονται ο Ζευς Γενέθλιος και η Άρτεμις Σώτειρα.

Κατά τους αρχαϊκούς χρόνους (7ος-6ος αι π.χ) το νησί σημειώνει πνευματική, καλλιτεχνική και πολιτιστική άνοδο. Οι αρχαίοι Λείψιοι ασχολούνται με τη γεωργία, την αλιεία, την κτηνοτροφία, τη βιοτεχνία αλλά και με τις τέχνες. Η άνθιση συνεχίζεται και στην κλασική περίοδο (5ος-4ος αι. π.χ). Κατά τους Ελληνιστικούς και Ρωμαϊκούς χρόνους (3ος αι π.χ-3ος αι μ.χ) οι Λειψοί αν και υπό Ρωμαϊκή κυριαρχία ζουν ειρηνικά και αναπτύσσονται καθώς η θάλασσα είναι ελεύθερη πλέον από πειρατές και η διακίνηση ιδεών και αγαθών γίνεται απρόσκοπτα.

Η ζωή στους Λειψούς δεν σταμάτησε ποτέ. Συνεχίστηκε έντονη και στα μεταγενέστερα χρόνια οπότε στη θέση των αρχαίων ναών υψώθηκαν χριστιανικοί.

Κατά την Βυζαντινή περίοδο (7ος– 14ος αι. μ.χ) οι Λειψοί αποτελούν τμήμα του Θέματος των Κιβυραιωτών (μαζί με την Κω, την Τήλο, τη Νίσυρο, την Πάτμο, την Κάλυμνο και τη Λέρο).

Κατά την εθνική εξέγερση του 1821 οι Λειψιώτες μετέχουν ενεργά. Εδώ φιλοξενείται ο εξόριστος Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος Παπακώστας ως «Φιλικός» και οι ναύαρχοι Ανδρέας Μιαούλης και Γεώργιος Σαχτούρης που πήραν μέρος στην ιστορική ναυμαχία του Γέροντα (1824). Κατά την Ιταλοκρατία (1912-1943) τα Δωδεκάνησα- ανάμεσα τους και οι Λειψοί- παίρνουν την ονομασία «Νησιά του Αιγαίου». Οι Ιταλοί εγκαθιστούν μικρή φρουρά και το μετονομάζουν σε “Lisso”. Απελευθερώνονται μαζί με τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα των οποίων η τυπική και τελετουργική επανένταξη τους με την Ελλάδα θα γίνει στις 7 Μαρτίου 1948. Λίγες μέρες μετά, θα αναλάβει πρώτος Γενικός Διοικητής Δωδεκανήσου, ο αγωνιστής του Δωδεκανησιακού απελευθερωτικού αγώνα, ο εκ Κάσου ιατρός, Νικόλαος Μαυρής.

Να αναφέρουμε και μία τοπική παράδοση σύμφωνα με την οποία ιδρυτής της χώρας των Λειψών ήταν ο γερο-Λιός, ένας Κρητικός που εγκαταστάθηκε με την οικογένεια του στην σπηλιά πάνω από την παραλία της Λιεντού και αργότερα έχτισε το σπίτι του στο σημείο που βρίσκεται σήμερα το Εκκλησιαστικό Μουσείο.